یک سال پس از شوک بزرگ DeepSeek به صنعت فناوری جهان، غولهای فناوری چین از جمله بایتدنس، علیبابا و Zhipu AI با موجی از مدلهای جدید و ارزانقیمت هوش مصنوعی به میدان آمدهاند تا رقابت را برای رقبای آمریکایی دشوارتر کنند.
به گزارش خبرنگار ما، ژانویه ۲۰۲۵ نقطه عطفی در تاریخ هوش مصنوعی بود؛ زمانی که استارتاپ چینی DeepSeek با انتشار مدل استدلالی R1، معادلات جهانی را بر هم زد. این مدل نه تنها از نظر عملکرد با سیستمهای پیشرو آمریکایی رقابت میکرد، بلکه با هزینهای به مراتب کمتر و مجوز متنباز (open-source) در دسترس قرار گرفت . حالا، یک سال بعد، اکوسیستم هوش مصنوعی چین دستخوش تحولی عمیقتر شده و شرکتهای متعددی در آستانه انتشار نسل جدید محصولات خود هستند.
چرا مدلهای چینی اینقدر ارزان تمام میشوند؟
موفقیت DeepSeek ثابت کرد که برای رسیدن به عملکرد بالا، نیازی به سرمایهگذاریهای افسانهای و دسترسی به پیشرفتهترین تراشهها نیست. این شرکت با بهینهسازی معماری مدل خود، توانست هزینهها را به شکل چشمگیری کاهش دهد . این دستاورد، الگویی برای سایر شرکتهای چینی شد تا با تمرکز بر کارایی و بهرهوری، مدلهای رقابتی با بودجههای محدودتر توسعه دهند .
نتایج این رویکرد امروز در قالب ارقام قابل مشاهده است. بر اساس گزارشها، مدل جدید Kimi K2.5 شرکت Moonhit، با هزینه ورودی ۰.۵۸ دلار به ازای هر میلیون توکن، حدود یکنهم قیمت مدل قدرتمند Claude Opus 4.5 شرکت Anthropic (با قیمت ۵ دلار) است . این شکاف قیمتی، مدلهای چینی را به گزینهای فوقالعاده جذاب برای توسعهدهندگان و استارتاپهای سراسر جهان تبدیل کرده است .
معمای متنباز؛ سلاح جدید چین در برابر انحصار آمریکا
برخلاف مدلهای اختصاصی مانند ChatGPT یا Claude که از طریق API در دسترس هستند و امکان بررسی درونی آنها وجود ندارد، شرکتهای چینی مسیر متفاوتی را انتخاب کردهاند. آنها با انتشار “وزنهای” مدلهای خود (weights)، امکان دانلود، اجرا، مطالعه و حتی اصلاح آنها را برای هر کسی در جهان فراهم کردهاند .
این استراتژی، که با استقبال بینظیر جامعه جهانی توسعهدهندگان مواجه شده، پلتفرم Hugging Face را به میدان رقابت تنگاتنگی تبدیل کرده است. خانواده مدلهای Qwen علیبابا، پربازدیدترین مجموعه مدلهای سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ بوده و از نظر دانلود تجمعی از مدلهای Llama شرکت متا پیشی گرفته است . جالبتر اینکه، مشتقات (derivatives) ساختهشده بر اساس Qwen، بیش از ۴۰ درصد از مدلهای جدید زبان را در Hugging Face تشکیل میدهند، در حالی که سهم Llama به حدود ۱۵ درصد کاهش یافته است .
رونمایی از قدرتهای تازه در آستانه بهار چین
همزمان با نزدیک شدن به جشنواره بهاری، شرکتهای چینی در حال فاش کردن برگهای برنده خود هستند :
- بایتدنس (ByteDance): مدل Seedance 2.0 را معرفی کرده که قادر به تولید ویدیوهای چندصحنهای با کیفیت سینمایی و صدای هماهنگ در عرض حدود ۶۰ ثانیه است . این قابلیت چنان خیرهکننده بوده که واکنش کارگردانان هالیوودی را برانگیخته و برخی از آنها را به این نتیجه رسانده که “هالیوود ممکن است به پایان راه خود رسیده باشد” .
- Zhipu AI: مدل پرچمدار GLM-5 را با جهشی چشمگیر در قابلیتهای کدنویسی و معماری جدیدی مبتنی بر تکنیکهای DeepSeek روانه بازار کرده است .
- علیبابا (Alibaba): انتظار میرود سری جدید Qwen 3.5 با قابلیتهای ارتقاء یافته و پشتیبانی بومی از درک تصویر (VLM) به زودی منتشر شود .
- DeepSeek: خود را برای انتشار نسخه V4 آماده میکند. نسخه سبکتر (Lite) این مدل با حافظه ۱۰۰ میلیون توکنی (حدود هفت برابر نسخه قبلی) به تازگی برای آزمایش در دسترس قرار گرفته است .
هوش مصنوعی مصرفی؛ از “حرف زدن” تا “خرید کردن”
تمرکز این موج جدید، فراتر از بهبود صرف عملکرد فنی است. شرکتها به دنبال ادغام هرچه بیشتر هوش مصنوعی در زندگی روزمره کاربران هستند. به عنوان مثال، چتبات Qwen علیبابا اکنون به کاربران اجازه میدهد تا مستقیماً از طریق مکالمه با آن، خرید خود را انجام دهند . این حرکت به سمت “هوش مصنوعی عاملمحور” (agentic AI) نشان میدهد که نبرد بعدی، میدان مصرفکنندگان و خدمات روزمره خواهد بود .
تاثیر جهانی؛ سیلیکون ولی هم به مدلهای چینی رو کرده است
نفوذ مدلهای چینی به فراتر از مرزها رسیده است. بر اساس دادههای پلتفرم OpenRouter، سهم استفاده از مدلهای متنباز چینی از نزدیک به صفر در اواخر ۲۰۲۴، به حدود ۳۰ درصد در هفتههای اخیر افزایش یافته است . مارتین کازادو، شریک عمومی Andreessen Horowitz، تخمین میزند که حدود ۸۰ درصد از استارتاپهایی که با پشتههای متنباز (open-source stacks) کار میکنند، از مدلهای چینی استفاده میکنند .
نتیجهگیری: معمای نظارتی اروپا و پاسخ چین
پرونده نظارتی اروپا علیه متا برای بازگرداندن چتباتهایی مانند ChatGPT به واتساپ از یک سو، و هجوم مدلهای ارزان و متنباز چینی از سوی دیگر، دو روی یک سکه هستند: آینده هوش مصنوعی به سمت بازتر شدن، ارزانتر شدن و رقابتیتر شدن پیش میرود. اگر اروپا به دنبال شکستن انحصار غولهای فناوری با ابزارهای قانونی است، چین با سرمایهگذاری روی اکوسیستم متنباز و کاهش هزینهها، در حال تغییر بنیادین قواعد بازی در سطح جهانی است. تحولات این روزها نشان میدهد که دوران تسلط انحصاری بر هوش مصنوعی، چه در سطح پلتفرم و چه در سطح مدلهای بنیادین، به سرعت در حال پایان است.
اخبار جدید فناوری و هوش مصنوعی
سینا علیپور
او دانشجوی رشته مهندسی کامپیوتر در مقطع کارشناسی است و فعالیت حرفهای خود را در عرصه رسانه از سال ۱۳۹۸ با یک بلاگ شخصی در حوزه فناوری آغاز کرده است. وی پس از مدتی به عنوان نویسنده آزاد در مجلههای آنلاین تکنولوژی فعالیت کرد و در حال حاضر، دبیر سرویس نقد و بررسی گجتهای هوشمند در یک مجله معتبر تکنولوژی است.
