بازار تلفن همراه ایران در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ یکی از کمسابقهترین دورههای کاهش واردات رسمی را تجربه کرد. توقف ثبت سفارشهای جدید در بخش قابل توجهی از این دوره باعث شد جریان ورود گوشیهای تلفن همراه به کشور کاهش محسوسی پیدا کند و بخش زیادی از نیاز بازار از موجودی انبار واردکنندگان و سفارشهای باقیمانده از سالهای قبل تأمین شود.
بر اساس اظهارات فرود عسگری، رئیسکل گمرک ایران، در پنج ماه ابتدایی سال ۱۴۰۵ حدود یک میلیون دستگاه تلفن همراه وارد کشور شده است؛ این در حالی است که در مدت مشابه سال قبل حدود ۳ میلیون و ۱۶۰ هزار دستگاه گوشی وارد شده بود. به گفته رئیسکل گمرک، واردات تلفن همراه در این مدت از نظر ارزش نیز حدود ۷۰ درصد کاهش داشته است.
این آمار نشان میدهد بازار موبایل ایران در سال ۱۴۰۵ با یک کاهش جدی در جریان واردات مواجه شده؛ اتفاقی که اثر آن تنها در آمار تجارت خارجی دیده نمیشود و میتواند بر موجودی بازار، تنوع مدلها و قیمت نهایی تلفن همراه نیز تأثیر بگذارد.
واردات موبایل در پنج ماه نخست ۱۴۰۵ چقدر کاهش داشت؟
مقایسه آمار اعلامشده از سوی گمرک، تصویر روشنی از وضعیت واردات تلفن همراه ارائه میدهد. در پنج ماه نخست سال ۱۴۰۴ حدود ۳ میلیون و ۱۶۰ هزار دستگاه گوشی وارد کشور شده بود، اما این رقم در پنج ماه نخست سال ۱۴۰۵ به حدود یک میلیون دستگاه کاهش پیدا کرد.
به این ترتیب، تعداد گوشیهای واردشده در این بازه تقریباً ۶۸ درصد کمتر شده است؛ رقمی که با کاهش حدود ۷۰ درصدی ارزش واردات اعلامشده از سوی رئیسکل گمرک همخوانی دارد.
نکته مهم این است که این کاهش عمدتاً به محدودیت در ثبت سفارشهای جدید مربوط میشود. گزارشهای منتشرشده در مردادماه نشان میدادند که با گذشت پنج ماه از آغاز سال، ثبت سفارش جدید تلفن همراه از محل سهمیه سال ۱۴۰۵ همچنان متوقف بوده و بازار تا حد زیادی با موجودی سفارشهای سالهای قبل تأمین میشده است.
چرا واردات تلفن همراه در سال ۱۴۰۵ کاهش پیدا کرد؟
یکی از اصلیترین دلایل افت واردات، قرار نگرفتن تلفن همراه در اولویت ثبت سفارش و تخصیص سهمیه وارداتی در ماههای ابتدایی سال بود. در نتیجه، واردکنندگان امکان انجام سفارشهای جدید را با محدودیت جدی مواجه دیدند و جریان معمول ورود گوشی به کشور کاهش یافت.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که بازار تلفن همراه ایران وابستگی بسیار بالایی به واردات دارد. بنابراین هرگونه وقفه طولانی در ثبت سفارش و تأمین ارز میتواند با فاصله زمانی مشخص خود را در موجودی فروشگاهها و قیمت محصولات نشان دهد.
در مردادماه، رئیسکل گمرک از آغاز مجدد ثبت سفارش واردات تلفن همراه خبر داد؛ اقدامی که با هدف افزایش عرضه و جلوگیری از تشدید کمبود در بازار انجام شد. با این حال، بازگشت ثبت سفارش به معنای بازگشت فوری حجم واردات به سطح سال گذشته نیست، زیرا فرآیند سفارش، تأمین ارز، حمل، ورود کالا، اظهار و ترخیص در گمرک به زمان نیاز دارد.
سهم واردات تجاری و مسافری در بازار موبایل
برای درک ساختار بازار تلفن همراه، باید میان واردات تجاری و مسافری تفاوت قائل شد. در واردات تجاری، شرکتهای واردکننده کالا را در حجم بالا و با طی کردن فرآیندهای رسمی تجارت خارجی وارد کشور میکنند. این مسیر معمولاً شامل ثبت سفارش، تأمین ارز، حمل بینالمللی، اظهار کالا، انجام تشریفات گمرکی و در نهایت ترخیص است.
در مقابل، واردات مسافری بیشتر مربوط به گوشیهایی است که توسط مسافر وارد کشور میشوند و فرآیند رجیستری و پرداخت حقوق و عوارض مربوط به آن را طی میکنند.
برای مقایسه، در نیمه نخست سال ۱۴۰۲ مجموعاً ۶ میلیون و ۴۳۵ هزار و ۱۴۱ دستگاه گوشی به ارزش یک میلیارد و ۳۴۴ میلیون و ۱۸۷ هزار دلار از دو مسیر تجاری و مسافری وارد ایران شده بود. از این تعداد، بیش از ۶ میلیون و ۱۶۸ هزار دستگاه به روش تجاری و حدود ۲۶۶ هزار دستگاه به روش مسافری وارد شده بود. این آمار که بر اساس اعلام گمرک منتشر شده، نشان میدهد بخش اصلی بازار رسمی موبایل ایران به واردات تجاری وابسته است.
مقایسه این ساختار با وضعیت سال ۱۴۰۵ اهمیت کاهش واردات تجاری را بیشتر نشان میدهد؛ زیرا زمانی که ثبت سفارشهای تجاری محدود میشود، نمیتوان انتظار داشت واردات مسافری به تنهایی کمبود ایجادشده در بازار را جبران کند.
بازگشت ثبت سفارش؛ آیا واردات موبایل افزایش پیدا میکند؟
از اواخر مردادماه، مسیر ثبت سفارش تلفن همراه دوباره فعال شد. با این حال، سازوکار جدید با محدودیتهایی همراه است و به نظر میرسد بازگشت واردات به شرایط عادی به صورت تدریجی انجام شود.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، سهمیه اولیه واردکنندگان بر اساس سابقه واردات آنها در سالهای گذشته تعیین شده و برای سفارشهای جدید نیز محدودیتهایی در نظر گرفته شده است. بنابراین فاصله میان آغاز ثبت سفارش تا ورود واقعی گوشی به بازار میتواند چند هفته یا بیشتر باشد.
در نتیجه، برای تحلیل آمار ششماهه سال ۱۴۰۵ باید توجه داشت که بخش عمده این دوره تحت تأثیر محدودیت ثبت سفارش قرار داشته و نمیتوان آمار این دوره را با یک سال عادی مقایسه کرد.
تأثیر کاهش واردات بر قیمت تلفن همراه
کاهش ۷۰ درصدی واردات در پنج ماه نخست سال، در شرایطی اتفاق افتاده که بخش بزرگی از نیاز بازار ایران از طریق واردات تأمین میشود. بنابراین کاهش عرضه میتواند موجب کاهش موجودی برخی مدلها، افزایش فاصله قیمت میان مدلهای مختلف و افزایش حساسیت بازار نسبت به نرخ ارز شود.
رئیس انجمن موبایل نیز پیشتر کاهش واردات و مشکلات ثبت سفارش را از عوامل مؤثر بر شرایط بازار تلفن همراه دانسته بود. در چنین شرایطی، حتی پس از باز شدن مسیر ثبت سفارش نیز نمیتوان انتظار داشت قیمتها بلافاصله کاهش پیدا کنند؛ زیرا کالاهای جدید باید ابتدا خریداری، حمل و ترخیص شوند و سپس به شبکه توزیع برسند.
نقش حملونقل و باربری بینالمللی در واردات موبایل
واردات تلفن همراه تنها به ثبت سفارش و پرداخت هزینههای گمرکی محدود نمیشود. پس از خرید گوشی از تأمینکننده خارجی، یکی از مراحل مهم زنجیره واردات، انتقال محموله به ایران است. در این مرحله انتخاب روش مناسب باربری بینالمللی میتواند روی هزینه نهایی، زمان ورود کالا و حتی مدیریت موجودی واردکننده تأثیر بگذارد.
برای محمولههای تجاری تلفن همراه که معمولاً ارزش بالایی نسبت به وزن و حجم خود دارند، حمل هوایی میتواند گزینه مناسبی برای ارسال سریع باشد؛ بهخصوص زمانی که واردکننده با کمبود موجودی مواجه است یا قصد دارد کالا را در کوتاهترین زمان وارد بازار کند. در مقابل، برای محمولههای بزرگتر، انتخاب روش حمل باید بر اساس حجم، ارزش کالا، زمان مورد انتظار برای تحویل، مسیر مبدأ تا ایران و هزینههای جانبی انجام شود. معمولا بهترین روش برای واردات در حجم بالا روش حمل دریایی است.
در واقع، باربری بینالمللی بخشی از زنجیره تأمین کالاهای فناوری محسوب میشود. محموله تلفن همراه ممکن است از کشور تولیدکننده به یک مرکز تجاری و لجستیکی منطقهای منتقل شده و سپس از طریق مسیر هوایی یا دریایی به ایران برسد. بعد از ورود نیز تشریفات گمرکی، ترخیص و انتقال کالا به انبار یا شبکه توزیع انجام میشود.
به همین دلیل، برای واردکنندگان موبایل، صرفاً پیدا کردن تأمینکننده خارجی کافی نیست؛ بلکه باید هزینه کل زنجیره شامل خرید، حمل بینالمللی، بیمه، هزینههای گمرکی، ترخیص و انتقال داخلی نیز در محاسبه قیمت تمامشده در نظر گرفته شود.
جمعبندی؛ واردات موبایل در ۱۴۰۵ در انتظار جبران عقبماندگی
آمارهای منتشرشده از سوی گمرک نشان میدهد واردات تلفن همراه در پنج ماه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۷۰ درصد از نظر ارزش کاهش داشته و تعداد گوشیهای واردشده نیز از حدود ۳ میلیون و ۱۶۰ هزار دستگاه در پنج ماه نخست سال گذشته به حدود یک میلیون دستگاه رسیده است.
از آنجا که این افت در پی توقف یا محدودیت ثبت سفارشهای جدید رخ داده است، فعال شدن مجدد ثبت سفارش میتواند در ماههای آینده به افزایش ورود گوشی به کشور کمک کند. با این حال، اثر این تصمیم بر بازار به سرعت تأمین ارز، روند حمل بینالمللی، ترخیص کالا و میزان سهمیه اختصاصیافته به واردکنندگان بستگی خواهد داشت.
بنابراین، برای ارزیابی دقیق عملکرد واردات تلفن همراه در کل ششماهه نخست سال ۱۴۰۵ باید منتظر انتشار جدول نهایی و تجمیعی گمرک برای پایان شهریورماه ماند؛ اما دادههای موجود تا مردادماه به روشنی از افت شدید جریان واردات و فشار آن بر زنجیره تأمین بازار موبایل حکایت دارد.
سینا علیپور
او دانشجوی رشته مهندسی کامپیوتر در مقطع کارشناسی است و فعالیت حرفهای خود را در عرصه رسانه از سال ۱۳۹۸ با یک بلاگ شخصی در حوزه فناوری آغاز کرده است. وی پس از مدتی به عنوان نویسنده آزاد در مجلههای آنلاین تکنولوژی فعالیت کرد و در حال حاضر، دبیر سرویس نقد و بررسی گجتهای هوشمند در یک مجله معتبر تکنولوژی است.
