ناسا هفته گذشته بهطور رسمی پایان مأموریت مدارگرد ماون (MAVEN) را اعلام کرد. این فضاپیما که از دسامبر گذشته بدون هیچ اطلاع قبلی خاموش شده بود، با وجود تلاشهای مکرر دیگر پاسخی به زمین نداد. ماون به جمع مدارگردهای ازکارافتادهای میپیوندد که در مدار مریخ سرگردانند و طی چند دهه آینده به دلیل جو رقیق این سیاره، به درون آن سقوط کرده و خواهند سوخت. گورستان مداری مریخ اکنون دستکم ۱۲ عضو دارد و گورستان سطحی آن نیز میزبان مریخنوردهای معروفی همچون اسپیریت، آپورچونیتی و اینجنیویتی است.
جزئیات پایان مأموریت ماون؛ از خاموشی غیرمنتظره تا سقوط اجتنابناپذیر
ماون (مخفف مأموریت تکامل مواد فرار و جو مریخ) در سپتامبر ۲۰۱۴ به مدار سیاره سرخ رسید. مایک مورو، مدیر پروژه ماون در مرکز پروازهای فضایی گادرد ناسا، در کنفرانس خبری چهارشنبه گفت برنامه معمول برای پایان مأموریت، رها کردن فضاپیما در مدار عملیاتی بود تا ۵۰ تا ۱۰۰ سال بعد وارد جو شود. بنابراین، فضاپیمای ماون اکنون در وضعیت و مداری قرار دارد که اگر مأموریتش بهطور عادی پایان مییافت نیز تقریباً همینطور میبود. این مدارگرد پیش از این نیز در فوریه ۲۰۱۷ مجبور شد برای جلوگیری از برخورد احتمالی با قمر فوبوس یک مانور اضطراری انجام دهد.
گورستان مداری و سطحی مریخ؛ از مارینر ۹ تا ژورونگ
فهرست مدارگردهای ازکارافتادهای که احتمالاً هنوز به دور مریخ میچرخند شامل مارینر ۹، مارس ۲ و ۳، مارس ۵، وایکینگ ۱ و ۲، فوبوس ۲، مارس گلوبال سرویر، مارس اودیسی، مارس اکسپرس، MRO، مأموریت مدارگرد مریخ هند، ماون، TGO، امید و تیانون ۱ میشود. از میان این فهرست، تنها مارس اودیسی، مارس اکسپرس، مدارگرد شناسایی مریخ، مدارگرد اگزومارس، امید و تیانون ۱ همچنان فعال هستند. روی سطح مریخ نیز مریخنوردهای اسپیریت، آپورچونیتی، اینجنیویتی، پثفایندر و ژورونگ مدفون شدهاند و تنها کیوریاسیتی و پرسویرنس همچنان به فعالیت خود ادامه میدهند.
دو دستاورد علمی مهم مدارگرد ماون برای درک تاریخ مریخ
- کشف زمان و عامل اصلی از دست رفتن جو مریخ: دادههای ماون به دانشمندان کمک کرد تا بفهمند مریخ چگونه از دنیایی گرم و مرطوب به بیابان یخزده امروزی تبدیل شد. بر اساس این دادهها، تحلیل جو مریخ عمدتاً توسط باد خورشیدی و بین ۴.۲ تا ۳.۷ میلیارد سال پیش اتفاق افتاد.
- تعیین چگالی فعلی جو مریخ: اکنون مشخص شده است چگالی هوای مریخ تنها حدود یک درصد چگالی هوای زمین در سطح دریاست. این یافته کلیدی نتیجه مستقیم اندازهگیریهای دقیق مدارگرد ماون است.
اگرچه پیگیری فضاپیماهای خاموش در مدار مریخ دشوار است، اما به لطف دادههای ارزشمند ماون، دانش بشر از تحولات اقلیمی و جوی سیاره سرخ گامی بزرگ به جلو برداشته است. این مدارگرد اکنون به جمع رباتهای افتخارآفرینی پیوسته که سالها پس از پایان مأموریتشان، همچنان در حافظه علمی بشر زندهاند.
سینا علیپور
او دانشجوی رشته مهندسی کامپیوتر در مقطع کارشناسی است و فعالیت حرفهای خود را در عرصه رسانه از سال ۱۳۹۸ با یک بلاگ شخصی در حوزه فناوری آغاز کرده است. وی پس از مدتی به عنوان نویسنده آزاد در مجلههای آنلاین تکنولوژی فعالیت کرد و در حال حاضر، دبیر سرویس نقد و بررسی گجتهای هوشمند در یک مجله معتبر تکنولوژی است.
