پژوهشگران دانشگاه واشنگتن در مطالعهای گسترده روی ۱۲ هزار کودک دریافتند که وضعیت مالی خانواده و شرایط اقتصادی، حدود ۱۶ درصد از تفاوتهای عملکرد مغز کودکان را توضیح میدهد؛ رقمی که از تمام عوامل دیگر از جمله IQ، سبک فرزندپروری و سابقه سلامت نیز پررنگتر است.
وضعیت مالی خانواده و رشد مغز کودک؛ فقر و استرس مزمن چه تأثیری دارند؟
وضعیت مالی خانواده میتواند اثر بسزایی بر رشد مغز کودک داشته باشد و این تأثیر حتی از ضریب هوشی و سبک فرزندپروری نیز بیشتر است. محققان آمریکایی میگویند محیطی که کودک در آن رشد میکند، تأثیر زیادی بر ساختار و عملکرد مغز دارد. به گفته پژوهشگران، مغز کودکی که در شرایط اقتصادی دشوار رشد میکند، در برخی جنبهها شباهتهایی به مغز کودکی دارد که با کمبود خواب و استرس مزمن مواجه است.
وضعیت مالی خانواده میتواند اثر بسزایی بر رشد مغز کودک داشته باشد اما این موضوع به معنای «کمهوشتر بودن» این کودکان نیست. محققان تأکید میکنند بسیاری از تفاوتهای مشاهدهشده ناشی از عواملی مانند استرس، کیفیت خواب و شرایط محیطی هستند؛ عواملی که در صورت بهبود میتوانند اثرات خود را تا حد زیادی از دست بدهند.
جزئیات پژوهش؛ بررسی ۶۴۹ متغیر روی ۱۲ هزار کودک ۹ تا ۱۰ ساله
برای انجام این تحقیق، محققان ۶۴۹ متغیر مختلف مرتبط با رشد کودکان را روی ۱۲ هزار کودک ۹ تا ۱۰ ساله بررسی کردند. این عوامل شامل مدت زمان استفاده از نمایشگرها، تواناییهای شناختی، سلامت جسمی و روانی، سبک فرزندپروری، شرایط اجتماعی و ویژگیهای محیط زندگی بودند. در نهایت وضعیت مالی خانواده میتواند اثر بسزایی بر رشد مغز کودک داشته باشد و شرایط اقتصادی و وضعیت محله به عنوان مهمترین عوامل تأثیرگذار بر عملکرد مغز شناسایی شدند.
این عوامل به ویژه با بخشهای حسی و حرکتی مغز ارتباط داشتند؛ نواحی که نسبت به عواملی مانند خواب و استرس حساسیت بالایی دارند. یکی از پژوهشگران این مطالعه میگوید تأثیر وضعیت اقتصادی آنقدر چشمگیر بوده که آن را میتوان عاملی دانست که «همه جا حضور دارد اما معمولاً کمتر به آن توجه میشود.»
پیشبینی وضعیت اقتصادی از روی اسکن مغزی؛ رد پای IQ در تصویربرداری
محققان این تیم پژوهشی میگویند تنها با بررسی اسکن مغزی کودکان میتوانستند تا حدی وضعیت اقتصادی خانواده، میزان خواب و حتی الگوی استفاده از نمایشگرها را حدس بزنند. در مقابل اما، اسکنهای مغزی اطلاعات قابل اتکایی درباره IQ کودکان ارائه نمیکردند. وضعیت مالی خانواده میتواند اثر بسزایی بر رشد مغز کودک داشته باشد و این یافتهها میتواند نگاه ما را به مفهوم هوش و رشد شناختی تغییر دهد.
از دید محققان، بسیاری از تفاوتهایی که در گذشته به تواناییهای ذاتی یا IQ نسبت داده میشد، ممکن است در واقع بازتاب شرایط محیطی، سطح استرس و کیفیت زندگی کودکان باشد. این پژوهش اهمیت کاهش فقر، بهبود شرایط زندگی و فراهم کردن فرصتهای برابر برای کودکان را برجسته میکند؛ عواملی که شاید تأثیرشان بر وضعیت مالی خانواده میتواند اثر بسزایی بر رشد مغز کودک داشته باشد بسیار بیشتر از چیزی باشد که تاکنون تصور میکردیم.
سینا علیپور
او دانشجوی رشته مهندسی کامپیوتر در مقطع کارشناسی است و فعالیت حرفهای خود را در عرصه رسانه از سال ۱۳۹۸ با یک بلاگ شخصی در حوزه فناوری آغاز کرده است. وی پس از مدتی به عنوان نویسنده آزاد در مجلههای آنلاین تکنولوژی فعالیت کرد و در حال حاضر، دبیر سرویس نقد و بررسی گجتهای هوشمند در یک مجله معتبر تکنولوژی است.
