بررسی زومیت نشان میدهد بسیاری از سنسورهای هوشمند کنترل قند خون برای فعالسازی اولیه نیاز به اتصال به سرورهای جهانی دارند و قطعی ۶۰ روزه اینترنت بینالملل در ایران، جان بیماران دیابتی را در خطر افت قندهای مرگبار قرار داده است.
سنسورهای پایش قند خون در ایران؛ وقتی یک قطعه چند میلیون تومانی بدون اینترنت به شیء بیمصرف تبدیل میشود
حدود ۱۴۰۰ ساعت از خاموشی دیجیتال و قطع سراسری اینترنت بینالملل در ایران میگذرد. در روزهای نخست، عمده نگرانیها به تعطیلی کسبوکارهای آنلاین و اختلال در پلتفرمهای ارتباطی مربوط میشد، اما با طولانی شدن این وضعیت، حالا ترکشهای این ایزولهسازی مستقیماً به سمت سلامت و جان شهروندان رفته است.
در یکی از تکاندهندهترین پیامدهای این محدودیتها، بیماران دیابتی که زندگی آنها به سنسورهای پایشگر مداوم قند خون (CGM) گره خورده، در بنبستی فجیع گرفتار شدهاند؛ بنبستی که در آن یک سنسور چند میلیون تومانی، بدون چند کیلوبایت دیتای اینترنت بینالملل، هیچ تفاوتی با یک شیء بی مصرف ندارد.
ساختار نرمافزاری سنسورها؛ فعالسازی بدون اینترنت جهانی غیرممکن است
بررسیهای زومیت نشان میدهد ساختار نرمافزاری بسیاری از سنسورهای پایش قند خون طوری طراحی شده که برای راهاندازی (Activation) و اتصال اولیه به بدن بیمار، اپلیکیشن مربوطه باید از فروشگاههای رسمی (گوگلپلی یا اپ استور) دانلود شود و کاربر در سرورهای شرکت سازنده ثبت نام (Register) کند. این فرایند امنیتی که در همه جای دنیا کمتر از دو دقیقه زمان میبرد، در ایران امروز به یک کابوس تمامعیار تبدیل شده است.
بدون اینترنت جهانی و در شرایطی که معدود فیلترشکنهای گرانقیمت باقیمانده هم با اختلالات گسترده روبهرو هستند، اپلیکیشن سنسور اجازه فعالسازی دستگاه را نمیدهد.
روایت یک بیمار دیابتی؛ زندگی در مرز کما به خاطر نبود یک اپلیکیشن
یکی از بیماران مبتلا به دیابت به زومیت میگوید: «دو هفته بود که سنسورم تمام شده بود و سنسور جدیدی نداشتم. برای یک فرد دیابتی وابسته به انسولین، زندگی بدون سنسور یعنی قدم زدن در میدان مین. در همین مدت کوتاه چندین بار افت قند شدید (هیپوگلیسمی) پیدا کردم؛ تجربهای بسیار مرگبار که تا مرز بیهوشی پیش رفتم.»
او درباره روند طاقتفرسای فعالسازی دستگاه جدیدش میگوید: «وقتی بالاخره با هزینه گزاف سنسور را خریدم، متوجه شدم اپلیکیشن آن روی گوشیام وصل نمیشود. شرکتهای فروشنده میگفتند مشکل از اینترنت کشور است. وقتی کل شبکه قطع است، فیلترشکن از کجا بیاوریم؟»
دو خطر جدی قطعی اینترنت برای بیماران دیابتی:
- عدم فعالسازی سنسورهای جدید: بیماران قادر به راهاندازی دستگاههای تازه خریداری شده نیستند
- افت قندهای مرگبار (هیپوگلیسمی): بدون پایش مداوم قند خون، خطر افت قند تا مرز بیهوشی چندین برابر میشود
فیلترشکنها به نسخه پزشکی تبدیل شدهاند
مشاهدات میدانی خبرنگار زومیت از دفاتر شرکتهای تجهیزات پزشکی و مطبهای متخصصان غدد، تراژدی دیگری را روایت میکند. خانوادههای بسیاری در سالنهای انتظار نشستهاند، نه برای ویزیت پزشک، بلکه به امید پیدا شدن یک روزنه ارتباطی در اینترنت.
پدری که برای کودک هفت سالهاش سنسور خریده است، به زومیت میگوید: «غیر از من چندین خانواده دیگر هم بودند. همه مشکل نصب و رجیستر کردن سنسور را داشتند. دور هم جمع شده بودیم و هر فیلترشکنی را امتحان میکردیم. صحنه عجیبی بود؛ برای زنده ماندن بچههایمان دنبال پروکسی و VPN میگشتیم!»
وقتی حق حیات فدای تصمیمات سلبی میشود
در دنیای امروز، تجهیزات پزشکی (IoMT) بهشدت به شبکههای جهانی وابسته هستند و قطع ارتباط با این شبکهها، به معنای از کار افتادن ابزارهای حیاتی است. آسیب قطعی اینترنت به هیچ وجه مختص اقتصاد و ارتباطات نیست؛ در جهانی که تکنولوژی در هر جنبهای ریشه دوانده، سلامت و مرگ و زندگی انسانها هم میتواند به اینترنت گره بخورد.
مادامی که سیاستگذاران، اینترنت را نه یک «زیرساخت حیاتی» بلکه یک «ابزار امنیتی قابل حذف» میدانند، بحرانهایی از این دست به پایان نمیرسد. در ایران این روزها، بیماران دیابتی برای فرار از مرگ، پیش از انسولین به یک فیلترشکن متصل نیاز دارند.
سینا علیپور
او دانشجوی رشته مهندسی کامپیوتر در مقطع کارشناسی است و فعالیت حرفهای خود را در عرصه رسانه از سال ۱۳۹۸ با یک بلاگ شخصی در حوزه فناوری آغاز کرده است. وی پس از مدتی به عنوان نویسنده آزاد در مجلههای آنلاین تکنولوژی فعالیت کرد و در حال حاضر، دبیر سرویس نقد و بررسی گجتهای هوشمند در یک مجله معتبر تکنولوژی است.
